Beskid Śląski – przyroda, społeczność, kultura

I. Geografia regionu (treści przyrodnicze i społeczno-gospodarcze)

1. To miejsce Beskidu Śląskiego warto objąć prawną ochroną! Projekt objęcia obszaru X prawną formą ochrony przyrody. Wybierz obszar położony w Beskidzie Śląskim, który Twoim zdaniem zasługuje na objęcie ochroną prawną (a dotychczas nie jest chroniony). Przygotuj opis i dokumentację fotograficzna elementów środowiska przyrodniczego, które powinny stanowić uzasadnienie do objęcia ochroną tego obszaru. Wykonaj mapę przedstawiającą lokalizację wybranego obszaru oraz wszystkich obiektów udokumentowanych na fotografiach.
2. Wpływ warunków przyrodniczych na rozwój funkcji uzdrowiskowej miejscowości X położonej w Beskidzie Śląskim Beskid Śląski charakteryzuje się bogactwem warunków przyrodniczych służących rozwojowi funkcji uzdrowiskowej położonych w nim miejscowości. Przeprowadź badania terenowe, wywiady i kwerendy dokumentów, dotyczące wpływu elementów środowiska przyrodniczego na rozwój tej funkcji w miejscowości położonej w Beskidzie Śląskim. Oszacuj możliwości rozwoju lub regresu funkcji uzdrowiskowej wybranej miejscowości biorąc pod uwagę stan środowiska przyrodniczego.
3. Zmiany infrastruktury i bazy sportów zimowych w ostatnich 5 latach w gminie X położonej w Beskidzie Śląskim. Przeprowadź badania terenowe dotyczące bazy i infrastruktury sportów zimowych w jednej z gmin położonych w Beskidzie Śląskim. Wykonaj ich inwentaryzację według samodzielnie przyjętych kryteriów. Przygotuj mapę z lokalizacją tych obiektów. Zbierz informacje o natężeniu ruchu turystycznego na tych obiektach w ostatnich 5 latach. Opisz dostrzeżone zmiany. Oceń wpływ czynników środowiskowych oraz społecznych i gospodarczych na dostrzeżone zmiany.

II. Historia Górnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem historii po 1740 roku

1. “W małej dolinie wielkie historie” – mikrohistorie wybranej miejscowości w Beskidzie Śląskim. Prześledź, jak wielkie procesy historyczne, np. zmiany granic państwowych, wojny światowe, okres PRL-u oraz transformacja ustrojowa, wpływały na życie codzienne jej mieszkańców. Spróbuj odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu „wielka polityka” determinowała losy lokalnej społeczności, a na ile toczyły się one własnym rytmem.
2. “Pan, pleban i karczmarz” – dwór, parafia i karczma jako ośrodki organizacji życia społecznego w dziewiętnastowiecznej wsi Beskidu Śląskiego. Przedstaw strukturę społeczną dziewiętnastowiecznej wsi z Beskidu Śląskiego, analizując rolę trzech kluczowych instytucji: dworu, parafii oraz karczmy. Opisz relacje między tymi ośrodkami a rzeczywistością wsi, wykorzystując dostępne źródła historyczne. 
3. Beskid  Śląski jako arena konfliktów zbrojnych i politycznych w I połowie XX wieku.  Przedstaw specyfikę walk o granice i suwerenność w terenie górskim. Omów wybrane epizody, takie jak np. konflikt polsko-czechosłowacki o Śląsk Cieszyński (1919 r.), działalność partyzantki w czasie II wojny światowej lub opór grup podziemia antykomunistycznego (np. zgrupowania „Bartka”). Korzystając z dostępnych źródeł i relacji, przeanalizuj przebieg wybranych wydarzeń oraz zbadaj to, w jaki sposób  konflikty te zapisały się w pamięci mieszkańców regionu.

III. Wielojęzyczna literatura dotyczącą regionu oraz dialektu śląskiego

1. Góry jako przestrzeń sacrum i codzienności – obraz Beskidu Śląskiego w literaturze regionalnej XIX i XX wieku. Omów sposób przedstawiania krajobrazu górskiego w twórczości wybranych autorów związanych ze Śląskiem Cieszyńskim. 
2. Śląsk Cieszyński jako region pogranicza w literaturze XX i XXI wieku. Odwołując się do wybranych utworów, omów, jak pisarze przedstawiają doświadczenie wielokulturowości regionu po 1920 roku.
3. Nazwy miejscowe Beskidu Śląskiego.  Omów – Twoim zdaniem najciekawsze – toponimy (np. określenia szczytów górskich, wsi, przysiółków, schronisk itp. – zarówno oficjalne, jak i te, które funkcjonują w języku potocznym czy socjolekcie turystów). Zwróć uwagę na ich pochodzenie oraz różne warianty historyczne. Przybliż etymologię ludową wybranych nazw. Wskaż, w jaki sposób omówiona przez Ciebie toponimia odzwierciedla uwarunkowania geograficzne, dzieje regionu oraz zjawiska kulturowe.

IV. Sztuka i dziedzictwo kulturowe 

1. „Festiwale, przeglądy, wydarzenia” – wspólnoty Beskidu Śląskiego w świętowaniu.
   Wybierz jeden festiwal, przegląd zespołów regionalnych lub cykl wydarzeń kulturalnych w Beskidzie Śląskim. Opisz jego historię, program, formy prezentacji kultury górali oraz rolę, jaką to wydarzenie pełni w integrowaniu lokalnej społeczności i budowaniu wizerunku regionu.
2. „Fotograficzna opowieść o Beskidzie Śląskim” – projekt dokumentujący dziedzictwo. Przygotuj pracę opartą na porównaniu dawnych i współczesnych fotografii wybranej miejscowości lub doliny Beskidu Śląskiego. Przeanalizuj zmiany w krajobrazie, zabudowie i sposobach spędzania czasu przez mieszkańców, pokazując, co w dziedzictwie pozostało trwałe, a co uległo przekształceniu.
3. Trwałość dziedzictwa kulturowego Górali Śląskich w aktywności artystycznej obecnych pokoleń. Na przykładzie współcześnie funkcjonujących amatorskich grup artystycznych lub artystów-solistów wykaż tradycyjne, charakterystyczne dla Górali Śląskich elementy kultury ludowej.

Temat specjalny edycji: 2026 – Rokiem Pamięci Dziewięciu Górników z “Wujka”:

1. Pacyfikacja kopalni „Wujek” – proces kształtowania się pamięci i legendy o poległych górnikach w grudniu 1981 roku.  Przyjrzyj się tym wydarzeniom przede wszystkim jako chwili narodzin jednego z najważniejszych mitów współczesnego Śląska – od wspomnień i osobistych relacji świadków, poprzez „nielegalne rocznice”, aż po współczesne formy wyrazu takie jak grafiki i murale, sztukę performansu, oddolne inicjatywy artystyczne czy upamiętnienia instytucjonalne (np. w płaszczyźnie szkolnej).  Odwołując się do dostępnych źródeł, spróbuj odpowiedzieć na pytanie, czy postacie górników wciąż są kulturowo istotne i czy nadal tworzą żywą  kulturę pamięci.
2. Pacyfikacja KWK „Wujek” a kultura oporu – memoriał społeczny w sztuce i tekstach kultury. Przeanalizuj, jak wydarzenia z 16 grudnia 1981 r. i los Dziewięciu Górników z „Wujka” są przedstawiane w różnych tekstach kultury (m.in. reportaż, wspomnienia, komiks, tomiki poezji, film, spektakl). Zwróć uwagę, w jaki sposób te utwory łączą dokumentację wydarzeń z artystyczną interpretacją historii oraz jak opowiadają o oporze społecznym wobec totalitaryzmu i pomagają budować pamięć o Dziewięciu z Wujka.