{"id":1828,"date":"2022-03-07T08:13:03","date_gmt":"2022-03-07T07:13:03","guid":{"rendered":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/?p=1828"},"modified":"2023-03-03T09:08:21","modified_gmt":"2023-03-03T08:08:21","slug":"wprowadzenie-do-tematu-xii-edycji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/?p=1828","title":{"rendered":"Wprowadzenie do tematu XII edycji"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\"Fb-Button\"\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>
<\/fb:like><\/div>
<\/div><\/div>\n

G\u00f3rny \u015al\u0105sk w latach 1922-1939. <\/b><\/h2>\n

Zagadnienia  historyczne, przyrodnicze, kulturowe i spo\u0142eczne<\/b><\/h2>\n

Sto lat temu wschodni G\u00f3rny \u015al\u0105sk zosta\u0142 przy\u0142\u0105czony do Polski, cz\u0119\u015b\u0107 regionu pozosta\u0142a w pa\u0144stwie niemieckim, a jego po\u0142udniowy kraniec znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Czechos\u0142owacji.   <\/span><\/p>\n

Wojew\u00f3dztwo \u015bl\u0105skie \u2013 powsta\u0142e w wyniku walk zbrojnych i zabieg\u00f3w dyplomatycznych podj\u0119tych po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej \u2013 do\u0142\u0105czy\u0142o do pi\u0119tnastu ju\u017c wcze\u015bniej wytyczonych obszar\u00f3w administracyjnych II Rzeczypospolitej. Sta\u0142o si\u0119 regionem pogranicza: od strony p\u00f3\u0142nocno-zachodniej graniczy\u0142o z Niemcami, a od strony po\u0142udniowo-zachodniej z Czechos\u0142owacj\u0105. By\u0142o najmniejszym wojew\u00f3dztwem w \u00f3wczesnej Polsce, ale najg\u0119\u015bciej zaludnionym i najbardziej uprzemys\u0142owionym.<\/span><\/p>\n

\u015al\u0105skie by\u0142o jedynym wojew\u00f3dztwem autonomicznym i posiada\u0142o odr\u0119bny parlament. Sejm \u015al\u0105ski decydowa\u0142 o takich kwestiach jak: ustr\u00f3j w\u0142adz administracyjnych i samorz\u0105du, system podatkowy, organizacja si\u0142 policyjnych, zasady dzia\u0142ania szkolnictwa, funkcjonowanie zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowy entuzjazm wywo\u0142any przy\u0142\u0105czeniem cz\u0119\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska do Polski do\u015b\u0107 szybko zacz\u0105\u0142 s\u0142abn\u0105\u0107. Przyczyni\u0142a si\u0119 do tego ostra walka polityczna prowadzona pomi\u0119dzy Wojciechem Korfantym a Micha\u0142em Gra\u017cy\u0144skim, kt\u00f3ra rozgorza\u0142a po obj\u0119ciu urz\u0119du wojewody przez tego ostatniego w 1926 roku, a tak\u017ce kryzys gospodarczy zapocz\u0105tkowany \u015bwiatowym krachem w 1929 roku. Doprowadzi\u0142o to m.in. do protest\u00f3w spo\u0142ecznych, fali strajk\u00f3w i powstania bezrobocia, a w \u015bwiecie politycznym do wyeliminowania Korfantego z \u017cycia politycznego i podporz\u0105dkowania Sejmu \u015al\u0105skiego w\u0142adzom sanacyjnym.<\/span><\/p>\n

Mimo tych trudnych uwarunkowa\u0144 (tak\u017ce w atmosferze konfrontacji z s\u0105siaduj\u0105cymi krajami) na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku powsta\u0142y o\u015brodki \u017cycia naukowego i kulturalnego: Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk na \u015al\u0105sku, Instytut \u015al\u0105ski, Instytut Pedagogiczny, Archiwum Akt Dawnych, Biblioteka \u015al\u0105ska, Muzeum \u015al\u0105skie, Konserwatorium Muzyczne. Katowice, stolica wojew\u00f3dztwa, sta\u0142y si\u0119 nowym \u2013 obok pe\u0142ni\u0105cego ju\u017c wcze\u015bniej tak\u0105 rol\u0119 Cieszyna \u2013 o\u015brodkiem polskiego \u017cycia politycznego i kulturalnego. Na \u015al\u0105sk trafiaj\u0105 m.in. malarz Rafa\u0142 Malczewski, rze\u017abiarz Stanis\u0142aw Szukalski, kompozytor Boles\u0142aw Szabelski, pisarka Zofia Kossak, \u015bpiewak operowy Marian Soba\u0144ski (kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 dyrekcj\u0119 katowickiego teatru). Do g\u0142osu dochodz\u0105 te\u017c rodzimi tw\u00f3rcy: Gustaw Morcinek, Wilhelm Szewczyk, Stanis\u0142aw Ligo\u0144 (wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca katowickiego radia). Mi\u0119dzy innymi te inicjatywy sta\u0142y si\u0119 czynnikiem integruj\u0105cym \u015al\u0105skie z reszt\u0105 kraju, mimo i\u017c masowy nap\u0142yw urz\u0119dnik\u00f3w i nauczycieli z innych wojew\u00f3dztw budzi\u0142 nieufno\u015b\u0107 rodzimej ludno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie \u017cycie codzienne ludno\u015bci podlega\u0142o procesom modernizacyjnym. Rodziny coraz szerzej korzysta\u0142y z r\u00f3\u017cnych wynalazk\u00f3w i u\u0142atwie\u0144. Pojawi\u0142o si\u0119 kino, post\u0119powa\u0142a elektryfikacja, tworzono sie\u0107 autobusow\u0105, gminy porz\u0105dkowa\u0142y przestrzenie publiczne. Budowano wiele gmach\u00f3w i dom\u00f3w prywatnych zgodnie z nowoczesnymi trendami w architekturze.<\/span><\/p>\n

Stolic\u0105 niemieckiej prowincji g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej zosta\u0142o Opole, a siedzib\u0105 sejmiku prowincjonalnego \u2013 Racib\u00f3rz. Po stronie niemieckiej sformu\u0142owano koncepcj\u0119 utworzenia przemys\u0142owego tr\u00f3jmiasta: Bytom-Gliwice-Zabrze. Konkurencyjn\u0105 odpowiedzi\u0105 na inicjatywy podejmowane po stronie polskiej by\u0142o powstanie nowych instytucji, jak: Muzeum G\u00f3rno\u015bl\u0105skie oraz Akademia Pedagogiczna w Bytomiu, G\u00f3rno\u015bl\u0105ska Biblioteka Krajowa, radiostacja w Gliwicach. Epicki obraz regionu przedstawi\u0142 August Scholtis w powie\u015bci <\/span>Wiatr od Wschodu<\/span><\/i>, a liryki opiewaj\u0105ce nadodrza\u0144ski krajobraz tworzy\u0142 Hans Niekrawietz. Ksi\u0105dz Carl Ulitzka wydawa\u0142 po polsku dziennik \u201eZgoda\u201d, w kt\u00f3rym propagowa\u0142 lojalno\u015b\u0107 wobec Niemiec, ale jednocze\u015bnie domaga\u0142 si\u0119 r\u00f3wnouprawnienia dla j\u0119zyka polskiego. Dzia\u0142a\u0142 tak\u017ce Zwi\u0105zek Polak\u00f3w w Niemczech.<\/span><\/p>\n

Czechos\u0142owacka cz\u0119\u015b\u0107 \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego to zamieszka\u0142e g\u0142\u00f3wnie przez Polak\u00f3w tereny nad rzek\u0105 Olz\u0105. Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w polskim \u015brodowisku odgrywa\u0142a Macierz Szkolna, opiekuj\u0105ca si\u0119 m.in. polskim gimnazjum realnym w Or\u0142owej. Wzajemne \u017cale i pretensje obu stron os\u0142ab\u0142y po zawarciu mi\u0119dzypa\u0144stwowej umowy w kwietniu 1925 roku, pogorszy\u0142y si\u0119 jednak ponownie w latach trzydziestych. 2 pa\u017adziernika 1938 roku wojska polskie wkroczy\u0142y na Zaolzie i przy\u0142\u0105czy\u0142y do wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego 869 km<\/span>2<\/span>. Atmosfera niespokojnych, mi\u0119dzywojennych czas\u00f3w znalaz\u0142a artystyczny wyraz w literackiej tw\u00f3rczo\u015bci Petra Bezru\u010da i Paw\u0142a Kubisza.<\/span><\/p>\n

Okres mi\u0119dzywojenny na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku jawi si\u0119 jako splot skomplikowanych, ale i intryguj\u0105cych relacji historycznych, spo\u0142ecznych i kulturowych. Zach\u0119camy zatem do bada\u0144 tych r\u00f3\u017cnorodnych p\u0142aszczyzn poprzez analiz\u0119 zaproponowanych temat\u00f3w.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00f3rny \u015al\u0105sk w latach 1922-1939. Zagadnienia  historyczne, przyrodnicze, kulturowe i spo\u0142eczne Sto lat temu wschodni G\u00f3rny \u015al\u0105sk zosta\u0142 przy\u0142\u0105czony do Polski, cz\u0119\u015b\u0107 regionu pozosta\u0142a w pa\u0144stwie niemieckim, a jego po\u0142udniowy kraniec znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Czechos\u0142owacji.    Wojew\u00f3dztwo \u015bl\u0105skie \u2013 powsta\u0142e w wyniku walk zbrojnych i zabieg\u00f3w dyplomatycznych podj\u0119tych po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej \u2013 do\u0142\u0105czy\u0142o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1849,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-1828","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xii-edycja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1828","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1828"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1828\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1884,"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1828\/revisions\/1884"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1849"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/owogs.bs.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}